भारत फायटर जेट इंजिननिर्मितीत अग्रसर! – कावेरी इंजिन प्रकल्पाला नवी दिशा
म्हापसा : ‘ऑपरेशन सिंदूर’ दरम्यान पाकिस्तानने चीननिर्मित JF-17 आणि J-10C फायटर जेट्स आक्रमकपणे तैनात केले. त्यांच्या वेगवान हालचाली आणि हवेतल्या रणनीती पाहता भारतीय नागरिकांमध्ये एक प्रश्न पुन्हा गूंजला – “आपला तेजस कुठे आहे?”
होय, भारताने तेजस विकसित केलंय, पण त्याचं ‘हृदय’ म्हणजेच इंजिन अजूनही परदेशातून मागवावं लागतं. हीच गोष्ट देशाच्या आत्मनिर्भरतेवर प्रश्न उपस्थित करते. मात्र आता या चित्रात काही सकारात्मक बदल घडताना दिसत आहेत.
कावेरी इंजिन प्रकल्प – तीन दशकांनंतर आशेचा किरण
भारताच्या GTRE (Gas Turbine Research Establishment) संस्थेने ‘कावेरी इंजिन’ प्रकल्प सुरू केला. यामागील उद्देश स्वदेशी फायटर जेटसाठी स्वतंत्र इंजिन विकसित करणं हा होता. परंतु उच्च तापमान, अत्यंत अचूक मेटल अॅलॉयज, आणि हजारो तासांच्या टेस्टिंगमधील अडचणींमुळे हा प्रकल्प वर्षानुवर्षे प्रलंबित राहिला.
2023 मध्ये एका मोठ्या पावलाखाली, GTRE आणि फ्रान्सची Safran कंपनी यांच्यात तांत्रिक सहकार्याचा करार झाला. या सहकार्याअंतर्गत Safran-GTRE संयुक्तपणे कावेरी इंजिनला पुन्हा विकसित करत आहेत.
संदर्भ: DRDO Annual Report 2023-24, Livefist Defence
सध्याची स्थिती:
‘Dry’ कावेरी इंजिनची चाचणी यशस्वी – तेजस Mk1A च्या Trainer व्हर्जनमध्ये ‘Dry’ इंजिन वापरण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
‘Afterburner’सह इंजिनची जोडणी प्रगतीपथावर – अत्युच्च वेगासाठी आवश्यक Afterburner ची जोडणीसाठी काम सुरू आहे.
Safran कडून मेटलर्जीकल टेक्नॉलॉजी ट्रान्सफर होण्याची शक्यता – ही बाब भारताच्या भविष्यातील आत्मनिर्भरतेसाठी निर्णायक ठरू शकते.
भारताचा नवा दृष्टिकोन – Make in India ते Invent in India
सरकारने Rolls Royce, GE (USA) आणि Safran (France) यांच्यासोबत सहकार्याची नवी दिशा ठरवली आहे. याशिवाय DRDO आणि HAL सारख्या संस्थांना मोठ्या प्रमाणात निधी, स्वतंत्र निर्णयक्षमता आणि खाजगी क्षेत्रातील सहकार्य देण्याचा निर्णयही घेतला आहे.
चीनकडून धडा घेण्याची गरज
चीनने WS-10 इंजिन 15 वेळा अपयशानंतर विकसित केलं. त्यांनी वर्षानुवर्षे संयम, संशोधन आणि सामूहिक सहभागाच्या जोरावर हे शक्य केलं. भारतालाही याच पद्धतीने पुढे जावं लागेल.
फक्त तेजस बनवून उपयोग नाही, त्याच्या अंतर्गत शक्तीही आपल्याच मातीतून यायला हवी. स्वदेशी फायटर जेट इंजिन म्हणजे केवळ एक तांत्रिक गोष्ट नाही, तर ती भारताच्या सामरिक आत्मनिर्भरतेची ओळख आहे. कावेरी प्रकल्पाला आता जी नवसंजीवनी मिळाली आहे, ती जर यशस्वी झाली, तर भविष्यात भारत केवळ फायटर जेट्समध्येच नव्हे, तर त्याच्या ‘हृदय’ क्षेत्रातही जागतिक शक्ती म्हणून उभा राहील.
